Lęki nocne i koszmary

Pierwszego razu się nie zapomina. Twoje dziecko krzyczy, siedzi w łóżku, ma szeroko otwarte oczy, jest spocone — i cię nie poznaje. Mówisz do niego, nie odpowiada. Bierzesz na ręce, wyrywa się.

To lęk nocny. Robi wrażenie, jest łagodny i w niczym nie przypomina koszmaru.

Najprostszy test: godzina

Nie trzeba być lekarzem, żeby je odróżnić. Spójrz na zegar.

	Lęk nocny	Koszmar
Moment	Początek nocy, 1 – 3 h po położeniu	Koniec nocy, nad ranem
Faza	Sen głęboki	Sen REM
Stan	Śpi	Jest rozbudzone
Poznaje cię	Nie	Tak
Da się pocieszyć	Nie — pogarsza	Tak, i tego potrzebuje
Pamięć nazajutrz	Żadna	Może opowiedzieć
Co się robi	Zabezpieczyć i czekać	Pocieszyć

Sen głęboki skupia się na początku nocy, a REM, ten od snów, na jej końcu. To ten rozkład tłumaczy wszystko.

Profond46 min

Léger16 min

10 min — ne pas le poser

vous pouvez le poser

• Sommeil léger
• Sommeil profond
• Sommeil paradoxal

Lęk nocny: co się dzieje

To niepełne przebudzenie. Część mózgu wychodzi ze snu głębokiego, druga w nim zostaje. Ciało jest rozbudzone — krzyczy, szarpie się, poci, serce bije mocno, czasem oczy są otwarte — ale świadomość wciąż śpi.

Stąd to, że cię nie poznaje: nie ma z kim rozmawiać.

Trwa pięć – piętnaście minut. Potem dziecko kładzie się z powrotem i śpi dalej, często nagle. Nazajutrz nic nie pamięta — i to jest ten uspokajający punkt: lęk nocny przeraża rodziców, nie dziecko.

Co robić w trakcie

Nie budź. To naturalny odruch i to on wydłuża epizod. Dziecko gwałtownie wyciągnięte ze snu głębokiego zostaje zdezorientowane i o wiele dłużej będzie zasypiać z powrotem.

Zabezpiecz. Jeśli dużo się rusza, odsuń to, o co mogłoby się uderzyć. Jeśli wychodzi z łóżka, delikatnie je pokieruj, bez przytrzymywania siłą.

Zostań i prawie milcz. Spokojna obecność, kilka słów półgłosem, żadnego mocnego światła, żadnych pytań. Mocne przytulanie często je bardziej pobudza.

Czekaj. Przechodzi samo. To frustrujące, że nie da się nic zrobić, ale nierobienie niczego jest tu właściwą odpowiedzią.

Jak mieć ich mniej

Lęki nocne mają jeden główny czynnik wyzwalający i jest zupełnie banalny: niedobór snu.

Dziecko z deficytem snu produkuje więcej snu głębokiego na początku nocy, żeby go nadrobić, a sen głęboki jest właśnie terenem lęków. Dlatego pojawiają się często po przegapionej drzemce, po powrocie z wakacji, po ciężkim tygodniu albo na początku przedszkola.

Konkretnie: kładź spać wcześniej, utrzymuj drzemkę tak długo, jak jest potrzebna, i obserwuj, czy epizody się przerzedzają. W większości przypadków to wystarcza.

Jeśli epizody wracają zawsze o tej samej godzinie, istnieje technika zwana wybudzaniem planowym: bardzo krótkie obudzenie dziecka kwadrans przed zwykłą godziną, przez kilka nocy, żeby przerwać cykl. Działa całkiem dobrze i jest to rzecz do ustawienia z opinią pediatry, a nie samodzielnie.

Koszmar: przeciwieństwo, we wszystkim

Przychodzi pod koniec nocy, w śnie REM. Dziecko naprawdę się budzi, boi się, poznaje cię, woła — i od trzeciego roku może opowiedzieć, co widziało.

Tu się pociesza. Idzie się, zapala małą lampkę, nazywa to, co zobaczyło, bez bagatelizowania i bez analizowania o 4 nad ranem. Zostaje się krótko, uspokaja, zostaje aż do ponownego zaśnięcia.

Koszmary stają się częste od drugiego – trzeciego roku, kiedy rozwija się wyobraźnia. To oznaka normalnego rozwoju, a nie problem.

Kiedy się skonsultować

Lęki nocne są łagodne i znikają same. Są jednak sytuacje, które warto zgłosić:

• bardzo częste epizody, kilka razy w tygodniu przez wiele miesięcy;
• powtarzalne ruchy, sztywność albo rytmiczne drgania w trakcie epizodu, żeby wykluczyć podłoże neurologiczne;
• głośne i regularne chrapanie albo bezdechy, które szatkują sen i sprzyjają lękom;
• bardzo częste koszmary połączone z wyraźnym lękiem w ciągu dnia;
• nietypowa senność w ciągu dnia.

Nic z tego nie jest samo w sobie alarmujące. Ale ocenia się to z lekarzem, a nie ze stroną internetową.